Серікқали Байменше.«Айқап» жайында.
«Айқап» журналы бұдан 100 жыл бұрын Троицк қаласында (Челябі облысы) жарық көрді. Кейбір жарияланымдарда журнал атауы «ай», «айна» деген сөздерден шыққан деп жорамалданып жүр. Мұның нақты жауабын осы журналдың редакторы - «басқарушы, бастырушы» Мұхамеджан Сералиннің: «Журналға «Айқап» деп есім бердік. Бұл сөзге түсінген де болар, түсінбеген де табылар. «Біздің қазақтың «Әй, қап!» демейтұғын қай ici бар?!. «Қап» дегізген қапияда өткен істеріміз көп болған соң журналымыз да өкінішімізге лайық «Айқап» болды», - деген сөздерінен табуға болады. Демек, «Айқап» - ХХ ғасыр басындағы қалың қазақтың талай нәрседен қапы қалып, сан соғып, «Әй, қап!» деп өкінген өмірін өз атымен бейнелеген тұңғыш журналы.
Мұстафа Шоқай. Жастарға үндеу
Мұстафа Шоқайдың Түркістан жастарына Берлинде жасаған үндеуі
Бүгін Қазақстан, Қырғызстан, Қарақалпақстан, Өзбекстан, Түркменстан, Тәжікстан деп жас үкімет күшін алты жұмхұриятқа бөліп тұрған Түркістан бөлінбес айрылмас бір өлке.
Халқының қаны бір, тілі бір, діні бір, мақсаты бір. Түркістанның мақсаты: өзінің құтылуы, ұлттық үкіметін құрып тәуелсіз болып өз алдына бір үкімет болып тұруы. Халқы көптен бұл жұмысқа жанталасып жұмыс істеп, қан төгіп соғысып келеді. Үмітіміз зор, мемлекетіміздің келешегіне сенеміз.
Түркістан жастары әсіресе бұл мақсатымызға жеткізуге таласып тырмысып жатыр. Біздің мақсатымыз тек Түркістанның ғана емес, бүкіл түрік өлкелерінің, бүкіл түрік халықтарының дос болып, өзара бірлік бауырластықпен жасап сыртқы дұшпандарға қарсы өзінің күшін, үкіметінің күшін білдіріп қою. Ойымызға жетеміз, талабымызды орынына келтіреміз деген иманымыз зор және күшті.
Сая Қызылбаева. Ұлылықтың сыры (10 000 сағат тәртібі жайында)
Алтайдан Атырауға дейін жайылған қазақ даласы талай ғұламалар мен ойшылдардың туған жері екені бәрімізге аян. Ежелгі кезден бастап өмір сүрген дара туған ақиық ағаларымыздың өз істерінің шебері болуымен қатар, ұрпақтан ұрпаққа тараған танымалдылығының қандай да бір сыры бары енді анықталды.
Біздің ойымызда қалыптасқан «талант» түсінігі жағымды мүмкіндіктер мен берілген артықшылықтардың қиыстырыла қолданылуы деп айтуға болады.
Психолог Андерс Эриксон жиырма жыл бұрын Берлиндегі музыка Академиясында өзінің екі әріптестерімен осы тақырыпқа байланысты тәжірибе жүргізді. Қатысушылар скрипка бөлімінде оқитын студенттер болатын. Олар арнайы үш топқа бөлінді. Бірінші топқа - әлем жұртына танымал болатын болашақ жұлдыздар, екінші топқа – болшағынан үміт күттіртетін студенттер енді. Ал үшінші топқа – кәсіби музыкант дәрежесінен алыс, тек мұғалім болуға үміт артатын студенттер кірді. Барлық студенттерге тек бір сұрақ қойылды. Алғаш скрипканы қолға алғаннан бастап, осы күнге дейін қанша сағат ойнағандары туралы сұралды. Барлық студенттер бірдей жаста, яғни бес жастан бастап тарта бастаған. Бастапқы жылдары көбісі аптасына екі-үш сағаттан ойнаған. Шамамен сегіз жастан бастап алғашқы ерекшеліктер білінеді. Атап айтатын болсақ, үздік студенттер өз шеберліктерін уақыт пайдасына шешіп, шыңдай түскен. Тоғыз жаста аптасына алты сағат, ал он төрт жастан жиырмаға дейін аптасына он алты сағаттан жаттыққан. Олар өз өнерлерін мақсатты түрде өздерінің сүйікті еңбектеріне айналдыра отыра, аптасына отыз сағаттан астам уақыт шұғылданған. Жиырма жасқа келген кезде үздік студенттердің арқасында 10 000 сағаттан астам уақыт тәжірибелері болған.
Абай - Қазақтың тұңғыш экономист-ойшылы.
Осы біздің қоғамда қалыптасып қалған жаттанды ұран бар: «Мақсатымыз айқын! Алға жолдастар» - деген. Ұғымның мағынасы не деп үңілсеңіз, астарында Советтік жүйеден қалған баяғы коллективизмнің иісі аңқыған идеологиясы жатыр. ХІХ ғасырда Карл Маркс әлемді қақ жарып, тарих екі ілімнің ыңғайына қарай бөлінгенде, біздің Қазақ жұрты тағдырдың жазуымен социалисттік бағытпен дамитын қоғамның кебін киді. 1991 жылдан бері капиталисттік ел болып, нарықтық экономикаға бет бұрғанмен, баяғы жартас сол жартас. Замана әлі күнге дейін бізді сол ескі иделогияның бесігінде тербетіп келеді.
Қазір ғаламторда "Қазақ - неге Жапония сияқты мемлекет бола алмайды" деген сұрақтар өзекті болып кетті. Ол сұрақтың төркіні, әрине, "Жапониядан үлгі алыңдар" деген Алашорданың аманатында жатыр. Содан шығар, жапон ғалымдары Бөкейхановқа келгенде, әйтеуір, іш тартып тұрады. Десек те, Бөкейханов бастаған Алашорда қайраткерлері Жапон идеясының астарында "Капитализм" жатқанын анық түсінді. Мүмкін Маргарет Тетчердің әйгілі "TINA" (there is no alternative – либералды экономикаға балама жоқ) деген ұғымын Бөкейханов та бізге айтып кеткен шығар. Алайда Советтік заман халқымыздың тамырына балта шауып, қыспаққа алғанда ата-жұрттың экономикасын ұмытып кеттік. Расымен, неге шаруашыл Қазақтың тамыры терең тарихында экономика ұғымы ешқашан айтылған жоқ? Бізді осы күнге дейін "өлеңшіл" яки дәстүршіл" етіп келген идеология халқымыздың іскерлік жағын жасыруға тырысты. Шынтуайтында қазақ халқы әсіре технократ болмаса да, 6 млн. халыққа елімізде 50 млн. қойдың болғаны экономика емей, немене?
